Thema's > Rechtspraak
De rechtspraak in burgerlijke en strafzaken geschiedt in de
regel in de rechtbanken en hoven. Men onderscheidt gewone en buitengewone
rechtbanken. De gewone rechtbanken zijn die waarvan de bevoegdheid zich
uitstrekt over alle zaken, voor zover die hun niet door een speciale wettekst
onttrokken is. Het zijn de rechtbank van eerste aanleg en het hof van
beroep.
De buitengewone rechtbanken zijn het vredegerecht, de
politierechtbank, de rechtbank van koophandel, het arbeidsgerecht (met in graad
van beroep het arbeidshof), de arrondissementsrechtbank, het hof van Assisen en
de krijgsraad (met in graad van beroep het Militair Gerechtshof). Boven de
gewone en buitengewone rechtbanken staat het Hof van Cassatie. Het Arbitragehof
doet uitspraak over bevoegdheidsconflicten tussen de federale overheid,
gemeenschappen en gewesten en fungeert (voor bepaalde materies) tevens als
grondwettelijk hof.
De rechtspraak wordt in het algemeen uitgeoefend door
rechtsgeleerden. In een deel van de strafzaken, met name die voor de hoven van
Assisen, is zij echter in handen van leken. In de rechtbanken van koophandel en
in de arbeidsrechtbanken zetelen eveneens leken als rechter. In burgerlijke
geschillen is de rechtspraak geen staatsmonopolie (zie arbitrage
[privaatrecht]), in strafzaken is zij dat wel. Talrijke administratieve
rechtscolleges putten uit art. 145 van de Grondwet de bevoegdheid om uitspraak
te doen in geschillen over subjectieve rechten die geen burgerlijke rechten
zijn. Onder die rechtscolleges neemt de afdeling administratie van de Raad van
State de belangrijkste plaats in.
De Belgische wetgeving is neergelegd in een groot aantal wetten. De
belangrijkste verzamelingen van wetteksten zijn het Burgerlijk Wetboek, het
Wetboek van Koophandel (zie handelsrecht), het Gerechtelijk Wetboek, het
Strafwetboek en het Wetboek van Strafvordering. In de nasleep van de
affaire-Dutroux, waarbij o.a. het disfunctioneren van de justitie aan het licht
kwam, werd op 23 mei 1998 het zgn. Octopusakkoord gesloten, dat voorzag in
maatregelen voor een hervorming en depolitisering van het gerecht. Zie voorts
rechterlijke macht.
